Bugun...

MAHFİ EĞİLMEZ
TÜRKİYE EKONOMİSİNİN SON 17 YILI
Tarih: 12-01-2020 16:50:00 Güncelleme: 12-01-2020 16:50:00


AKP, 17 yıldır tek başına iktidarda bulunuyor. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde hiçbir siyasal parti bu kadar uzun süre iktidarda tek başına kalamadı. Öteden beri yaygın olan bir inanç vardır: “Tek başına iktidar istikrar demektir ve dolayısıyla ekonominin de istikrarlı olmasını sağlar.” Bu inancın doğru olup olmadığını test etmek için elimizde yeterince uzun bir süre iktidar süresi ve yeterince veri var. Şimdi bu verileri kullanarak 2002 – 2018 arası dönemi, 1985 – 2001 arası dönemle karşılaştırarak değerlendirmeye çalışalım.

Kaynaklar ve Yöntem Hakkında Açıklama
Verilere dayalı değerlendirmelere girişmeden önce kullandığımız veriler ve yöntem hakkında kısa bir açıklama yapalım.
 
Bu yazıda kullanılan bütün veriler (son tablo hariç) devletin (TÜİK, Hazine ve Maliye Bakanlığı, TCMB ve Özelleştirme İdaresi) yayınladığı resmi veriler kullanılarak oluşturulmuştur. Son tablo (küresel sistemdeki yerimiz) ise IMF sitesindeki veriler (IMF, World Economic Outlook Database, October 2019) esas alınarak düzenlenmiştir.   
 
Dönem karşılaştırmaları yaparken AKP’nin iktidarda olduğu 17 yıllık süreyi (2003 – 2019) esas aldık. Öyle olunca önceki dönemi de 1985 – 2001 yılları olarak aldık. 2002 yılına her iki dönemde (ilki için karşılaştırmanın son yılı, ikincisi için karşılaştırmanın ilk yılı olarak yer verdik. 2019 yılı verileri gerçekleşme tahminleridir.
 
Gayrısafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) ve Kişi Başına Gelir Nereden Nereye Geldi?
Bu karşılaştırmalara ilk olarak GSYH açısından bakalım. GSYH’nin reel değerlerine en yakın büyüklüklere bakabilmek için değerleri Dolar cinsinden incelememiz gerekir.  
 
Yıllar
GSYH (USD)
 
Yıllar
GSYH (USD)
1985
69
 
2002
238
1986
75
 
2003
312
1987
86
 
2004
404
1988
91
 
2005
499
1989
108
 
2006
548
1990
152
 
2007
677
1991
152
 
2008
663
1992
160
 
2009
645
1993
182
 
2010
748
1994
131
 
2011
730
1995
172
 
2012
877
1996
185
 
2013
951
1997
191
 
2014
934
1998
271
 
2015
855
1999
248
 
2016
861
2000
265
 
2017
851
2001
197
 
2018
789
2002
238
 
2019
749
Artış (Kat)
3,4
   
3,1
  
GSYH’ye yıllar itibariyle Dolar cinsinden baktığımızda 1985 yılında 69 milyar Dolar olan GSYH’nin 2019 yılında 749 milyar Dolar olduğunu görüyoruz. AKP döneminde Dolar cinsinden GSYH’de 3,1 kat artış olmuş. Bunun ne denli bir başarı olduğunu anlamak için bir önceki 17 yılda neler olduğuna bakmamız gerekir. 1985 – 2001 arasındaki artış 3,4 kat olmuş. Bu açıdan bakıldığında AKP’nin iktidarda olduğu dönemde önceki 17 yıla göre başarılı olmadığı görülüyor. 
 
Konuya bu bağlamda bir de kişi başına gelir düzeyinde bakalım.
 
Yıllar
Kişi Başına Gelir (USD)
 
Yıllar
Kişi Başına Gelir (USD)
1985
1.330
 
2002
3.581
1986
1.463
 
2003
4.968
1987
1.636
 
2004
5.961
1988
1.685
 
2005
7.304
1989
1.959
 
2006
7.906
1990
2.682
 
2007
9.656
1991
2.621
 
2008
10.931
1992
2.708
 
2009
8.980
1993
3.004
 
2010
10.560
1994
2.184
 
2011
11.205
1995
2.759
 
2012
11.588
1996
2.928
 
2013
12.480
1997
3.079
 
2014
12.112
1998
4.442
 
2015
11.019
1999
4.003
 
2016
10.883
2000
4.229
 
2017
10.616
2001
3.084
 
2018
9.693
2002
3.581
 
2019
9.093
Artış(Kat)
2,7
   
2,5
 
Kişi başına gelir konusu da GSYH ile aynı durumda. Burada da tek başına iktidar olmanın herhangi bir üstünlüğünün olmadığını, tam tersine önceki döneme göre bir geri gidişin söz konusu olduğunu görebiliyoruz.
 
Büyüme Niçin GSYH ve Kişi Başına Gelire Tam Olarak Yansımadı?
İşin ilginç yanı AKP iktidarı süresinde büyüme ortalamasının gerek GSYH gerekse kişi başına gelirden daha başarılı görünmesidir.
 
Yıllar
Büyüme
 
Yıllar
Büyüme
1985
4,2
 
2002
6,4
1986
7,0
 
2003
5,9
1987
9,5
 
2004
9,4
1988
2,1
 
2005
8,9
1989
0,3
 
2006
7,3
1990
9,3
 
2007
5,0
1991
0,9
 
2008
0,9
1992
6,0
 
2009
-4,8
1993
8,0
 
2010
8,9
1994
-5,5
 
2011
10,7
1995
7,2
 
2012
4,7
1996
7,0
 
2013
8,9
1997
7,5
 
2014
5,0
1998
3,1
 
2015
5,9
1999
-3,4
 
2016
3,2
2000
6,6
 
2017
7,4
2001
-6,0
 
2018
2,9
2002
6,4
 
2019
0,5
Ortalama
3,9
   
5,4
 
Normal koşullarda büyümedeki bu pozitif farklılığın GSYH ve kişi başına gelire yansıması gerekirdi. Ne var ki TL’nin AKP iktidarı döneminde, özellikle son birkaç yılda, karşılaştığı hızlı değer kaybı, TL ile hesaplanan GSYH’ye göre bulunan büyüme oranının Dolarla verilen GSYH ve kişi başına gelire yansımadığı görülüyor.
 
İşsizlik Yükseldi 
AKP iktidarının en önemli başarısızlığı işsizlik sorununu çözememiş, tam tersine büyütmüş olmasında yatıyor.
 
Yıllar
İşsizlik 
 
Yıllar
İşsizlik
1985
7,9
 
2002
10,3
1986
8,0
 
2003
10,1
1987
8,1
 
2004
10,8
1988
8,4
 
2005
10,6
1989
8,6
 
2006
10,2
1990
8,0
 
2007
10,3
1991
8,2
 
2008
11,0
1992
8,5
 
2009
14,0
1993
8,9
 
2010
11,9
1994
8,6
 
2011
9,8
1995
7,6
 
2012
9,2
1996
6,6
 
2013
9,7
1997
6,8
 
2014
9,9
1998
6,9
 
2015
10,3
1999
7,7
 
2016
10,9
2000
6,5
 
2017
10,9
2001
8,4
 
2018
12,3
2002
10,3
 
2019
13,5
Ortalama
8,0
   
10,9
 
Tablonun gösterdiği gibi önceki 17 yılda yüzde 8 olan ortalama işsizlik oranı AKP iktidarı döneminde yüzde 10,9’a yükselmiştir. Son iki yılda işsizlik oranının yükselme eğiliminde olması da ayrı bir sıkıntı konusudur. Burada bir noktaya değinmekte yarar vardır. İşsizlik hesaplama yöntemi 2014’de değişmiş ve son 3 ayda işsiz olup da başvuruda bulunanlar yerine son bir ayda işsiz olup da başvuruda bulunanlar işsiz sayılmaya başlanmıştır. Bu düzenlemenin işsiz sayısının azalmasına yol açtığı açıktır. O nedenle AKP dönemindeki artış oranı eski yöntemle daha yüksek oranlara denk gelmektedir. 
 
Enflasyon Geriledi
 
Yıllar
TÜFE
 
Yıllar
TÜFE
1985
44,2
 
2002
29,8
1986
30,7
 
2003
18,4
1987
55,0
 
2004
9,3
1988
77,1
 
2005
7,7
1989
64,3
 
2006
9,6
1990
60,4
 
2007
8,4
1991
71,1
 
2008
10,1
1992
66,0
 
2009
6,8
1993
71,0
 
2010
6,4
1994
125,5
 
2011
10,5
1995
76,1
 
2012
6,2
1996
79,8
 
2013
7,4
1997
99,1
 
2014
8,2
1998
69,7
 
2015
8,8
1999
68,8
 
2016
8,5
2000
39,0
 
2017
11,9
2001
68,5
 
2018
20,3
2002
29,8
 
2019
11,5
Ortalama
66,5
   
11,1
 
AKP iktidarının en önemli başarılarından birisi enflasyon oranındaki ciddi düşüştür. Önceki 17 yılda yüzde 66,5 olan enflasyon ortalaması yüzde 11,1’e düşmüştür. Yüzde 11,1 dünya ortalamalarına göre oldukça yüksek bir oran olsa da önceki döneme göre büyük bir düşüşü ifade etmektedir. 
 
Bütçe Dengesi Yeniden Bozulma Eğilimine Girdi
 
Yıllar
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
 
Yıllar
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
1985
-2,2
 
2002
-11,2
1986
-2,7
 
2003
-8,6
1987
-3,5
 
2004
-5,0
1988
-3,0
 
2005
-1,0
1989
-3,3
 
2006
-0,6
1990
-3,3
 
2007
-1,8
1991
-5,3
 
2008
-1,8
1992
-4,3
 
2009
-5,3
1993
-6,7
 
2010
-3,6
1994
-3,9
 
2011
-1,3
1995
-4,0
 
2012
-1,9
1996
-8,3
 
2013
-1,0
1997
-7,6
 
2014
-1,1
1998
-5,1
 
2015
-1,0
1999
-12,7
 
2016
-1,1
2000
-7,7
 
2017
-1,5
2001
-11,6
 
2018
-1,9
2002
-11,2
 
2019
-2,9
Ortalama
-5,9
   
-2,9
 
AKP iktidarının ekonomi alanındaki bir başka başarısı bütçe açıklarını ciddi oranda düşürmüş olmasıdır. Önceki 17 yılda ortalama olarak yılda yüzde 5,9 açık veren bütçe, AKP iktidarı döneminde yılda ortalama yüzde 2,9 oranında açık vermiştir. Son 8 yıla baktığımızda bütçe açıkları yüzde 2’nin altında seyretmiş, 2019’da yeniden 3’e yaklaşmıştır.  
 
AKP’nin bütçe yönetimine getirdiği en önemli yenilik bir seferlik gelirleri harekete geçirmiş olmasıdır. Bedelli askerlik, imar affı, varlık barışı gibi bir sefere özgü gelirlerle bütçeye destek veren iktidar, açıkları bu yolla düşürmeyi başarmıştır. 2019 yılında bir seferlik gelir Merkez Bankası’nın yedek akçesinin (tutarı 46 milyar TL’dir) bütçeye aktarılmasıyla ortaya çıkmıştır. Önümüzdeki yıllarda bu bir seferlik gelirlerin nasıl sürdürüleceği tartışma konusudur.
 
Cari Denge Sağlıksız  
 
Yıllar
Cari Denge / GSYH (%)
 
Yıllar
Cari Denge / GSYH (%)
1985
-1,1
 
2002
-0,3
1986
-1,4
 
2003
-2,5
1987
-0,7
 
2004
-3,7
1988
1,3
 
2005
-4,6
1989


Bu yazı 3213 defa okunmuştur.

YORUMLAR



YAZARIN DİĞER YAZILARI