Bugun...

Prof. Dr. Erdoğan Taşkın
GENEL SİSTEM DEĞERLENDİRMESİ
Tarih: 01-11-2016 11:21:00 Güncelleme: 01-11-2016 11:21:00


Genel sistem teorisi daha önceki çağlarda karmaşık ve anlaşılamaz görülen birçok bilim dalına mantıklı bir açıklık getirmiştir. 
Bu idrak değişen olayların olduğu bir dönemde sosyal bilim dallarının düzenli bir bütünlük içinde anlaşılmasına yardımcı olmuştur.
Günümüzde biyoloji, fizik, kimya, tıp ve ısı dinamiği gibi araştırmalarının matematik ile izah edildiği çeşitli bilim dallarının sigorta gibi iktisat ve işletme bilim dallarına uygulanmasını genel sistem teorisi sağlamıştır.
Genel Sistem Teorisinin Amaçları
 Genel sistem teorisinin kurucusu Ludwig von Bertalanffy’a göre uygulamadaki bu durum teorinin amaçlarına işaret etmiştir: 
1.Fen bilimleri ve toplumsal birçok bilim dalının bütünleşmesine doğru genel bir eğilim vardır.
2.Böyle bir bütünleşmenin merkezinde sistemlerin genel bir teorisinin olduğu görülmektedir.
3.Böyle bir teori fen bilimleri dışında kalan bilimsel alanları hedef almak için önemli olabilir.
4.Evrensel tekil bilim alanlarının ilkelerini “dikey” olarak kesintisiz birleştirmek için geliştirilen bu teori, bilim dallarının birleşmesi hedefine daha fazla yaklaşmamızı sağlayabilir.
5.Bu bizi bilim öğretiminin daha çok bütünleşmesine yönlendirebilir.
Uygulamadaki amaçlarından hareket ederek sistem için bir tanım vermek mümkündür. 
Sistemin Tanımı ve Unsurları
Sistem aralarında ilişkiler bulunan unsurlar düzenidir. 
Bu tanım çok genel ve belirsiz gözükmesine karşın özel ve belirli bilimsel olaylara rahatlıkla uygulanabilir.
Tanımın ilk değerlendirilmesi açık ve kapalı sistemlerdir. 
Kapalı sistemlerin ilk yasası çevrelerinden kesin olarak yalıtılırmış olmasıdır. Isı dinamiği, fizik ve kimya deneyleri kapalı sistemlerdir. 
İkinci yasa entropi ise kapalı sistemlerin düzensizliğini, bozulmasını ve yıpranmasını ifade eder. 
Entropi “zamanın oku” gibi yaşanmış olayların geri dönülmez olduğunu ifade eder. 
Bu yasa olmasaydı evrende bütünüyle geçmiş ve gelecek olmazdı.
Oysa yaşayan her organizma temelde açık bir sistemdir. Sürekli çevresi ile girdi ve çıktı ilişkisi içindedir. 
Örneğin hücreler, dokular ve organlardan oluşan canlı metabolizma sürekli değişim içindedir ve yıpranan sistem unsurlarını düzenli yeniler. 
Açık sistemin unsurları birbirinden yalıtılmış değil tam tersine birbirleri ile devamlı ilişki içindedir. 
Bir bütün olarak sistem kendisini oluşturan ilişkili alt unsurlarından daha büyük, karmaşık, yeni ve farklı bir oluşumdur.
Kapalı ve açık sistemler arasındaki ilk farklılık, kapalı sistemlerde aynı sonuca farklı yöntem ve yollar izleyerek ulaşmasıdır. 
Oysa açık sistem sonunda istikrarlı düzene gelir. 
Örneğin benzer rekabet üstünlükleri olan işletmeler, aynı çevrede ve hedef piyasada farklı şekilde rekabet eder.
Sistem teorisinin değerlendirilmesinin bir başka boyutu bilgi akışı ve iletişimdir. 
Teknoloji çağında iletişim bütün unsurları ile gelişmektedir. 
İletişim basit olarak mesajın iletilmesi ile başlar. 
İletilen mesaj süreç içinde işlenir, alınır ve kontrol edilir. 
Gerektiğinde ulaşılan sonuç, çıktı veya cevap geriye bildirim ile tekrar gönderene iletilir. 
Etki ve tepki ile oluşan bu iletişim işlem süreci arzu edilen hedefe ve ufuktaki amaca ulaşılıncaya kadar devam eder.
Genel Sistem Teorisi İlkeleri
Özetle genel sistem teorisi fen bilimleri için olduğu kadar hayatın her alanındaki toplum bilimleri için de uygulanabilir basit temel ilkeler vermektedir. 
Matematik, fizik, kimya ve istatistik gibi sistemlerin ilkeleri genel olarak eğitim, iktisat, işletme ve üretim yönetimi gibi sistemlere uyarlanabilir. 
Günümüzde farklı bilim dalları bütün olarak birbirine yaklaşmaktadır. 
Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin genel sistem yaklaşımı ilkeleri dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi gerekir.
Sistemler açık veya kapalı olabilir. 
Her sistem girdi, süreç, çıktı ve geriye bildirim olmak üzere birbiri ile iletişim kuran dört önemli unsurdan oluşur. 
Ancak sistem kendisini oluşturan unsurlardan daha büyüktür.
Klasik genel sistem teorisi ilkeleri, kuralları ve yasaları ile gelecekte de dünya sistemi içinde önemli bir bilimsel düzenleme aracı olarak değerlendirecektir.
Hiç şüphesiz yüksek teknoloji kullanan makineler gibi içinde işletim sistemi olmayan veya karınca orduları gibi içgüdüleri ile hareket etmeyen yaratıcı yenilik yapan ve coşku ile hareket eden zeki insanın genel sistemin unsurları içindeki bireysel önemi artacaktır.
Bilim ve insan arasındaki bu önemli ilişki her alanda parlak başarılar ile sonuçlanacaktır.
İlgili okuyucular bu sütunda özetlenen genel sistem teorisi konusunda çok daha yoğun bilgiyi yirminci basımı birkaç yıl önce yeniden yapılan: 
Ludwig von Bertalanffy, General System Theory-Foundations, Development, Applications, George Braziller Revised Edition, New York, 2013 kapsamlı kitabı ile sistemin uygulanmasını 1997 yılına İstanbul’da Kazancı Yayınları tarafından basılan İşletme Yönetiminde Matris Örgüt Yapısı ve Oluşumu, başlığını taşıyan kitabımda bulabilir.
Şen ve esen kalın.

 



Bu yazı 14959 defa okunmuştur.

YORUMLAR



YAZARIN DİĞER YAZILARI